پدیده Sun Outage

مدار Geo چيست ؟

طبق قانون سوم Kepler هر جسمي که در مدار دايره اي شکل بدور زمين گردش ميکنه، هرچي فاصلش از زمين بيشتر باشه، گردش مداري اون به دور زمين بيشتر طول خواهد کشيد. مثلا ايستگاه هاي فضايي و شاتل ها که در حدود 300 تا 600 کيلومتري زمين قرار دارند حدود 90 دقيقه طول ميکشه تا دور زمين يک گردش کامل انجام دهند که بدين ترتيب روزانه 15 تا 16 مرتبه بدور زمين گردش ميکنند. ماهواره اي که در فاصله 20,000 کيلومتري قرار دارد (مثل GPS) در عرض 12ساعت يک گردش کامل مي کند و کره ماه که در 385,000 کيلومتري زمين قرار داره 30 روز طول ميکشه تا يک گردش کامل انجام بده! اما اين ميان ميشه يک مدار جادويي را پيدا کرد که اگر جسمي روي آن قرار داشته باشه در يک شبانه روز فقط يکدور بزنه و به عبارتي با سرعت گردش خود زمين حرکت بکنه.
اين مدار را Geosynchronous Earth Orbit نامگذاري کردند. فاصله آنرا از زمين مي توان بکمک فرمول محاسبه و پيدا کرد که دقيقاً 35,768 کيلومتر مي باشد. تصور کنيد کمربندي از روي خط استوا دور تا دور زمين ببنديد، بعدش اين کمربند را بزرگ کنيد تا از زمين جدا و در فاصله 35,768 کيلومتري زمين قرار بگيره، اين کمربند همان مدار Geo خواهد بود که همه ماهواره هاي تلويزيوني روي آن قرار دارند. هر ماهواره که روي اين مدار واقع باشد چون با سرعت گردش زمين حرکت ميکنه، از يک نقطه از زمين هميشه يکجا در آسمان ديده ميشه و به همين علت نيازي نيست که ما ديش هامون را براي رصد کردن ماهواره هاي تلويزيوني دائماً بچرخونيم!

مدارهاي معروف ديگري مانند MEO هم داريم که ماهواره هاي مخابراتي بيشتر روي آن مستقر هستند که چون به اين بحث مربوط نميشه در اون مورد صحبت نمي کنم.

قطعي خورشيدي (Sun Outage) چيست ؟

در سال دو بار پيش مياد که خورشيد در جايي قرار ميگيره که محور استوايي زمين را قطع ميکند.
يکبار در انتهاي تابستان و به هنگام اعتدال پاييزي (در مهرماه = آخر سپتامبر و نيمه اول اکتبر) و يکبار هم در انتهاي فصل زمستان به هنگام اعتدال بهاري (در اسفندماه = آخر فوريه و نيمه اول مارچ). در هرکدام از اين اعتدال ها که کلا نزديک به يکماه ميشود (ولي براي هر نقطه از زمين چند روزي بيشتر به طول نمي انجامد)، خورشيد محور استوايي زمين را قطع مي کند. در اين وضعيت خورشيد درست پشت ماهواره هايي قرار ميگيرد که در مدار Geo قرار دارند. تشعشعات حرارتي که از خورشيد ساتع ميشه درست در راستاي سيگنال ارسالي ماهواره قرار ميگره موجب توليد نويز (RF noise) و تضعيف سيگنال دريافتي براي نيم کره شمالي زمين ميشه.

به عنوان مثال براي شما که هاتبرد را دريافت مي کنيد فقط چند روز و اونم در هر روز چند دقيقه خورشيد درست در راستاي خط فرضي قرار ميگيره که ديش شما را به ماهواره هاتبرد متصل ميکنه.
در نتيجه تابش و تشعشعات حرارتي خورشدي که موجب نويز در سيگنال ميشه، ممکنه صداي کانالها خراب يا قطع شوند، ممکنه اين اثر به حدي باشه که تصوير را تحت الشعاع قرار بده و اون را هم کاملا قطع بکنه. طبيعتاً اين مسأله روي همه کانالهاي ديتا و همچنين سيگنال شيرينگ ريسيورهاي دوتيونره هم تاثير ميذاره.

چون در اين زمان خورشيد پشت يک ماهواره قرار ميگيره و انگار در قسمتي از زمين که سيگنال کور ميشه، سايه ماهواره افتاده، به اين پديده Sun Fade هم گفته شده. ضمناً بجاي Sun از کلمه Solar هم گاهي استفاده ميشه و Solar Outage / Solar Fade هم گفته اند.

محاسبه زمان قطعي خورشيدي (Sun Outage)

همانطور که گفتم براي هر نقطه از زمين بسته به اينکه چه ماهواره اي را رصد ميکنيد دقايقي اين اتفاق ميفته و به هيچ عنوان نميشه از اون جلوگيري کرد.
زمان حدودي قابل پيش بيني است. محاسبه آن از طريق فرمول هست و بستگي به نوع باند دريافتي (C/Ku)، اندازه ديش، موقعيت ماهواره در حال رصد و موقعيت جغرافيايي رصدکننده در زمين دارد.
به عنوان مثال در سايت زير ميتوانيد با وارد کردن مقادير خواسته شده زمان را محاسبه کنيد:
www.satellite- calculations.com/SUNcalc/SUNcalc.htm

توجه داشته باشيد که:
- اندازه ديش، موقعيت، تنظيمات شما و قدرت سيگنال دريافتي شما خيلي مهم است.
- زمانها حدودي مي باشند. Signal Quality چند دقيقه قبل از "زمان شروع"، افت پيدا ميکنه و در زمان Outage به حداکثر ميرسه که اين افت تا 30% به راحتي بالا ميره و ممکنه باعث قطع کلي دريافت شما بشه. بعد از "زمان پايان" سيگنال شروع به افزايش ميکنه و تصوير شما برميگرده ولي ممکنه براي رسيدن به حداکثر کيفيت دقايقي طول بکشه. زمان Outage زماني است که بيشترين افت سيگنال وجود داره. بنابراين بازه زماني که روي دريافت شما تاثير ميذاره کمي بيشتر از اين زماني هست که محاسبه ميشه
مقادير زير براي شهر تهران با موقعيت 35.67 شمالي و 51.43 شرقي محاسبه شده است:

موقعيت تهران / ماهواره Türksat @ 42.0°E / ديش 80cm
شنبه 12 اسفند (3 مارچ): زمان شروع 12:56 - زمان پايان 13:02 - کل قطعي 6:10 دقيقه
يکشنبه 13 اسفند (4 مارچ): زمان شروع 12:54 - زمان پايان 13:04 - کل قطعي 9:15 دقيقه
دوشنبه 14 اسفند (5 مارچ): زمان شروع 12:53 - زمان پايان 13:04 - کل قطعي 10:40 دقيقه
سهشنبه 15 اسفند (6 مارچ): زمان شروع 12:53 - زمان پايان 13:04 - کل قطعي 11:10 دقيقه
چهارشنبه 16 اسفند (7 مارچ): زمان شروع 12:53 - زمان پايان 13:04 - کل قطعي 10:45 دقيقه
پنجشنبه 17 اسفند (8 مارچ): زمان شروع 12:53 - زمان پايان 13:03 - کل قطعي 9:20 دقيقه
جمعه 18 اسفند (9 مارچ): زمان شروع 12:54 - زمان پايان 13:01 - کل قطعي 6:20 دقيقه

موقعيت تهران / ماهواره Eutelsat W6 @ 21.5°E / ديش 80cm
شنبه 12 اسفند (3 مارچ): زمان شروع 14:28 - زمان پايان 14:34 - کل قطعي 5:00 دقيقه
يکشنبه 13 اسفند (4 مارچ): زمان شروع 14:26 - زمان پايان 14:35 - کل قطعي 8:50 دقيقه
دوشنبه 14 اسفند (5 مارچ): زمان شروع 14:25 - زمان پايان 14:36 - کل قطعي 10:30 دقيقه
سهشنبه 15 اسفند (6 مارچ): زمان شروع 14:25 - زمان پايان 14:36 - کل قطعي 11:10 دقيقه
چهارشنبه 16 اسفند (7 مارچ): زمان شروع 14:24 - زمان پايان 14:36 - کل قطعي 10:55 دقيقه
پنجشنبه 17 اسفند (8 مارچ): زمان شروع 14:25 - زمان پايان 14:35 - کل قطعي 9:45 دقيقه
جمعه 18 اسفند (9 مارچ): زمان شروع 14:26 - زمان پايان 14:33 - کل قطعي 7:10 دقيقه

موقعيت تهران / ماهواره Hot Bird @ 13.0°E / ديش 80cm
شنبه 12 اسفند (3 مارچ): زمان شروع 15:07 - زمان پايان 15:11 - کل قطعي 3:55 دقيقه
يکشنبه 13 اسفند (4 مارچ): زمان شروع 15:04 - زمان پايان 15:13 - کل قطعي 8:25 دقيقه
دوشنبه 14 اسفند (5 مارچ): زمان شروع 15:03 - زمان پايان 15:13 - کل قطعي 10:20 دقيقه
سهشنبه 15 اسفند (6 مارچ): زمان شروع 15:03 - زمان پايان 15:14 - کل قطعي 11:10 دقيقه
چهارشنبه 16 اسفند (7 مارچ): زمان شروع 15:03 - زمان پايان 15:14 - کل قطعي 11:00 دقيقه
پنجشنبه 17 اسفند (8 مارچ): زمان شروع 15:03 - زمان پايان 15:13 - کل قطعي 9:55 دقيقه
جمعه 18 اسفند (9 مارچ): زمان شروع 15:04 - زمان پايان 15:12 - کل قطعي 7:40 دقيقه

موقعيت تهران / ماهواره Nilesat @ 7.0°W / ديش 80cm
يکشنبه 13 اسفند (4 مارچ): زمان شروع 16:32 - زمان پايان 16:39 - کل قطعي 6:55 دقيقه
دوشنبه 14 اسفند (5 مارچ): زمان شروع 16:30 - زمان پايان 16:40 - کل قطعي 9:35 دقيقه
سهشنبه 15 اسفند (6 مارچ): زمان شروع 16:29 - زمان پايان 16:40 - کل قطعي 10:50 دقيقه
چهارشنبه 16 اسفند (7 مارچ): زمان شروع 16:29 - زمان پايان 16:40 - کل قطعي 11:10 دقيقه
پنجشنبه 17 اسفند (8 مارچ): زمان شروع 16:29 - زمان پايان 16:40 - کل قطعي 10:35 دقيقه
جمعه 18 اسفند (9 مارچ): زمان شروع 16:30 - زمان پايان 16:39 - کل قطعي 9:00 دقيقه
شنبه 19 اسفند (10 مارچ): زمان شروع 16:31 - زمان پايان 16:37 - کل قطعي 5:25 دقيقه

موقعيت تهران / ماهواره Telstar 12 @ 15.0°W / ديش 80cm
يکشنبه 13 اسفند (4 مارچ): زمان شروع 17:06 - زمان پايان 17:12 - کل قطعي 5:55 دقيقه
دوشنبه 14 اسفند (5 مارچ): زمان شروع 17:04 - زمان پايان 17:13 - کل قطعي 9:10 دقيقه
سهشنبه 15 اسفند (6 مارچ): زمان شروع 17:03 - زمان پايان 17:14 - کل قطعي 10:40 دقيقه
چهارشنبه 16 اسفند (7 مارچ): زمان شروع 17:02 - زمان پايان 17:13 - کل قطعي 11:10 دقيقه
پنجشنبه 17 اسفند (8 مارچ): زمان شروع 17:02 - زمان پايان 17:13 - کل قطعي 10:45 دقيقه
جمعه 18 اسفند (9 مارچ): زمان شروع 17:03 - زمان پايان 17:13 - کل قطعي 9:20 دقيقه
شنبه 19 اسفند (10 مارچ): زمان شروع 17:04 - زمان پايان 17:10 - کل قطعي 6:25 دقيقه

بطور خلاصه براي چند شهر مهم بدين صورت خواهد بود:
در تهران Sun Outage در حادترين حالت بين شنبه 12 تا شنبه 19 اسفند هرروز تکرار خواهد شد و قطعي حدود 14 دقيقه طول ميکشه:

• براي ماهواره Türksat @ 42.0°E بين ساعت 12:52 الي 1:06 بعدازظهر
• براي ماهواره Eutelsat W6 @ 21.5°E بين ساعت 2:23 الي 2:37 بعدازظهر
• براي ماهواره Hot Bird @ 13.0°E بين ساعت 3:02 الي 3:16 بعدازظهر
• براي ماهواره Nilesat @ 7.0°W بين ساعت 4:28 الي 4:42 بعدازظهر
• براي ماهواره Telstar 12 @ 15.0°W بين ساعت 5:01 الي 5:15 بعدازظهر
در مشهد Sun Outage در حادترين حالت بين شنبه 12 تا شنبه 19 اسفند هرروز
تکرار خواهد شد و قطعي حدود 14 دقيقه طول ميکشه:
• براي ماهواره Türksat @ 42.0°E بين ساعت 12:52 الي 1:06 بعدازظهر
• براي ماهواره Eutelsat W6 @ 21.5°E بين ساعت 2:24 الي 2:38 بعدازظهر
• براي ماهواره Hot Bird @ 13.0°E بين ساعت 3:02 الي 3:16 بعدازظهر
• براي ماهواره Nilesat @ 7.0°W بين ساعت 4:29 الي 4:43 بعدازظهر
• براي ماهواره Telstar 12 @ 15.0°W بين ساعت 5:01 الي 5:15 بعدازظهر

در اصفهان Sun Outage در حادترين حالت بين يکشنبه 13 تا يکشنبه 20 اسفند هرروز تکرار خواهد شد و قطعي حدود 14 دقيقه طول ميکشه:
• براي ماهواره Türksat @ 42.0°E بين ساعت 12:52 الي 1:06 بعدازظهر
• براي ماهواره Eutelsat W6 @ 21.5°E بين ساعت 2:22 الي 2:36 بعدازظهر
• براي ماهواره Hot Bird @ 13.0°E بين ساعت 3:02 الي 3:16 بعدازظهر
• براي ماهواره Nilesat @ 7.0°W بين ساعت 4:29 الي 4:43 بعدازظهر
• براي ماهواره Telstar 12 @ 15.0°W بين ساعت 5:02 الي 5:16 بعدازظهر

در شيراز Sun Outage در حادترين حالت بين دوشنبه 14 تا دوشنبه 21 اسفند هرروز
تکرار خواهد شد و قطعي حدود 14 دقيقه طول ميکشه:
• براي ماهواره Türksat @ 42.0°E بين ساعت 12:52 الي 1:06 بعدازظهر
• براي ماهواره Eutelsat W6 @ 21.5°E بين ساعت 2:25 الي 2:39 بعدازظهر
• براي ماهواره Hot Bird @ 13.0°E بين ساعت 3:03 الي 3:17 بعدازظهر
• براي ماهواره Nilesat @ 7.0°W بين ساعت 4:29 الي 4:43 بعدازظهر
• براي ماهواره Telstar 12 @ 15.0°W بين ساعت 5:03 الي 5:17 بعدازظهر
براي شهرها يا ماهواره هاي ديگر از آدرسي که دادم مي توانيد زمان را محاسبه کنيد:

 www.satellite- calculations.com/SUNcalc/SUNcalc.htm

ولي همانطور که مي بينيد براي شهرهاي فوق فرق چنداني ندارد. براي مابقي شهرهاي ايران هم همين حدود است. فقط بسته به موقعيت ماهواره قطعي در زمان خاصي از روز مي باشد.

توجه داشته باشيد که:
- اندازه ديش، موقعيت، تنظيمات شما و قدرت سيگنال دريافتي شما خيلي مهم است.
- زمانها حدودي مي باشند. Signal Quality چند دقيقه قبل از "زمان شروع"، افت پيدا ميکنه و در زمان Outage به حداکثر ميرسه که اين افت تا 30% به راحتي بالا ميره و ممکنه باعث قطع کلي دريافت شما بشه. بعد از "زمان پايان" سيگنال شروع به افزايش ميکنه و تصوير شما برميگرده ولي ممکنه براي رسيدن به حداکثر کيفيت دقايقي طول بکشه. زمان Outage زماني است که بيشترين افت سيگنال وجود داره. بنابراين بازه زماني که روي دريافت شما تاثير ميذاره کمي بيشتر از اين زماني هست که محاسبه ميشه
حالا فرض کنيد يکي روي پشت بام و مشغول نصب باشه، در اين زمان 15 تا 20 دقيقه چه بلايي سرش مياد اگر ندونه پديده اينچنيني وجود داره همونطور که گفتم آگاهي از اين پديده براي همه کساني که با ريسيور سر و کار دارند لازم است؛ چه نصابها و چه مصرف کننده ها تا در موقع قطع سيگنال سردرگم نشوند. لذا توصيه ميکنم دوستان خود را هم در جريان اين پديده قرار بديد.